फोटो बुलेटिन ऑक्टोबर २०२६

एकदा मुलांनी मिळून स्वतःचं छोटंसं शेत तयार करण्याचं ठरवलं. आजूबाजूला उपलब्ध असलेली माती, काठ्या आणि दोरी वापरून त्यांनी शेताची जागा तयार केली. काठ्या रोवून, दोरी बांधून त्यांनी शेताला आकार दिला. त्यानंतर बिया पेरणं, पाणी देणं आणि पिकांची काळजी घेणं या सगळ्या गोष्टी मुलांनी स्वतः केल्या.

पण मुलांची कल्पनाशक्ती इथेच थांबली नाही!

मोबाईलवर पाहिलेल्या पुलावरून त्यांना स्वतःच्या शेताजवळही पूल बनवण्याची कल्पना सुचली. मग काय, मुलांनी माती, काठ्या आणि आजूबाजूला उपलब्ध असलेल्या वस्तूंचा वापर करून स्वतःचा छोटासा पूल तयार करायला सुरुवात केली. पूल कसा बनवायचा, कुठे काठी ठेवायची, मातीचा वापर कसा करायचा, यावर त्यांच्यात चर्चा सुरू झाली. एकमेकांच्या कल्पना ऐकत, प्रयत्न करत आणि गरजेनुसार बदल करत त्यांनी पूल उभा केला.

या संपूर्ण प्रक्रियेत मुलं केवळ शेत आणि पूल तयार करत नव्हती, तर ती निरीक्षण करत होती, नियोजन करत होती, प्रश्न विचारत होती आणि अडचणींवर स्वतः मार्ग शोधत होती. एकत्र काम करताना एकमेकांच्या कल्पनांना समजून घेणं आणि त्यातून काहीतरी नवीन निर्माण करणं, हेही त्या अनुभवाचा भाग होतं.

या अनुभवातून मला जाणवलं की, मुलांना प्रत्येक गोष्ट तयार करून देण्यापेक्षा त्यांना स्वतः करून पाहण्यासाठी संधी आणि मोकळीक देणं अधिक महत्त्वाचं आहे. कारण अशा वेळी मुलं केवळ दिलेल्या सूचनांचं पालन करत नाहीत, तर स्वतः विचार करतात, निर्णय घेतात आणि आपल्या कल्पनांना प्रत्यक्ष आकार देतात.

कदाचित काही दिवसांनी त्यांचं हे छोटंसं शेत आणि पूल तिथे नसतीलही; पण “मी स्वतः काहीतरी निर्माण करू शकतो!” हा विश्वास त्यांच्या मनात नक्कीच रुजायला मदत होईल.

माझ्यासाठी या अनुभवातील सर्वांत सुंदर गोष्ट म्हणजे मुलांनी मातीपासून शेत आणि शेतापर्यंत पोहोचण्यासाठी पूल तर तयार केलाच, पण त्यासोबत स्वतःच्या कल्पनांवर विश्वास ठेवण्याची आणि एकत्रितपणे काहीतरी घडवण्याची संधीही अनुभवली.

तेजलच्या शिकण्याच्या प्रवासात हळूहळू सकारात्मक बदल घडताना दिसत आहेत. पूर्वी केवळ वाचन करण्यापुरता मर्यादित असलेला तिचा प्रयत्न आता वाचलेल्या गोष्टी समजून घेणे, त्यावर विचार करणे आणि स्वतःचे मत मांडण्यापर्यंत पोहोचला आहे. तिच्यामध्ये निर्माण झालेला आत्मविश्वास आणि शिकण्याविषयी वाढलेली आवड ही तिच्या प्रगतीची महत्त्वाची चिन्हे आहेत.

तेजलला नृत्यापासून ते पुस्तक वाचण्यापर्यंत विविध उपक्रमांमध्ये उत्साहाने सहभागी होताना पाहणे आनंददायी आहे. नवीन गोष्टी जाणून घेण्याची जिज्ञासा, प्रयत्न करण्याची तयारी आणि शिकण्यातील सातत्य यांमधून तिच्यातील क्षमता दिसून येते.

तेजलचा हा प्रवास केवळ शैक्षणिक प्रगतीचा नसून, स्वतःवर विश्वास ठेवत शिकत राहण्याचा आहे. घरातील जबाबदाऱ्या आणि शिक्षण यांचा समतोल साधत ती आपल्या वाटेने पुढे जात आहे. तिच्या या जिद्दीला योग्य संधी, प्रोत्साहन आणि शिकण्यासाठी पोषक वातावरण मिळत राहिले, तर ती नक्कीच आणखी प्रगती करेल.

तेजलचा प्रवास आपल्याला सांगतो की, प्रत्येक मुलामध्ये शिकण्याची क्षमता असते. गरज असते ती त्या क्षमतेला ओळखण्याची, मुलांना व्यक्त होण्यासाठी संधी देण्याची आणि त्यांच्या प्रत्येक छोट्या प्रगतीचे कौतुक करण्याची.

मुलांच्या वयोगटानुसार त्यांना कसं समजून घ्यायचं, ते वेगवेगळे विषय कसे शिकतात आणि त्यांना शिकताना कोणत्या अडचणी येतात, याचा शोध घेण्याचा माझा प्रयत्न सुरू आहे.

इंग्रजी भाषा आणि इतर विषय शिकताना मुलांना नेमकं काय समजतं, हे जाणून घेण्यासाठी मी वेगवेगळे प्रयोग केले आहेत. तसेच, काही मुलांच्या शिकण्याच्या प्रक्रियेचा अधिक सखोल अभ्यास करण्यासाठी केस स्टडी करण्याचाही प्रयत्न केला आहे. या प्रक्रियेतून मुलांना समजून घेण्याची आणि त्यांच्या गरजांनुसार शिकवण्याच्या पद्धती विकसित करण्याची संधी मला मिळत आहे.

मुलांना केवळ शिकवायचं म्हणून शिकवण्यापेक्षा, ते जे शिकत आहेत त्याचा त्यांच्या दैनंदिन आयुष्यात आणि भविष्यात कसा उपयोग होईल, याचा विचार करून शिकवण्याचा माझा प्रयत्न असतो. विशेषतः गणित शिकवताना, मुलांना गणिताचा संबंध त्यांच्या प्रत्यक्ष आयुष्याशी जोडता यावा, यावर माझा भर आहे. दैनंदिन व्यवहारांतून आणि आजूबाजूच्या अनुभवांतून मुलांना गणित कसं शिकता येईल, यावर माझे प्रयोग सुरू आहेत.

अलीकडच्या काही दिवसांत गणिताच्या संदर्भात मुलांचं रिफ्लेक्शन घेतलं. मुलांना त्यांच्या आयुष्यातील गणिताशी संबंधित अनुभव ओळखता येतात का, ते स्वतःच्या शब्दांत सांगता येतात का आणि दैनंदिन जीवनात गणिताचा उपयोग कसा होतो, हे समजतं का, हे जाणून घेण्याचा प्रयत्न केला. या संवादातून मुलांची समज किती आहे, त्यांना कुठे अडचणी येतात आणि पुढील नियोजन कसं करता येईल, याबद्दल महत्त्वाच्या गोष्टी समजल्या.

या प्रक्रियेत काही मुलांना त्यांच्या अनुभवांचा आणि गणितातील संकल्पनांचा संबंध जोडताना अडचणी येत असल्याचं जाणवलं. त्यामुळे त्यांना त्यांच्या दैनंदिन आयुष्यातील उदाहरणांमधून गणित कसं समजावून सांगता येईल आणि शिकलेल्या गणिताचा उपयोग प्रत्यक्ष जीवनात कसा करता येईल, यावर माझे प्रयोग सुरू आहेत.

या संपूर्ण अनुभवातून मला जाणवत आहे की, मुलांना शिकवताना केवळ आपण काय शिकवतो हे महत्त्वाचं नसतं, तर मुलं कशी शिकतात, त्यांना काय समजतं आणि शिकलेलं ते आयुष्यात कसं वापरू शकतात, हे समजून घेणंही तितकंच महत्त्वाचं आहे. हा प्रवास मला एक शिक्षक म्हणून सतत शिकण्याची, स्वतःच्या शिकवण्याच्या पद्धती तपासण्याची आणि नव्याने प्रयोग करण्याची संधी देत आहे.

या भेटीदरम्यान मुलांनी ब्युटी पार्लरमध्ये वापरली जाणारी विविध उत्पादने, मेकअपचे साहित्य आणि वेगवेगळ्या टूल्सची ओळख करून घेतली. या सर्व गोष्टी मुलांसाठी नवीन असल्यामुळे त्यांच्या मनात अनेक प्रश्न निर्माण झाले. त्यांनी प्रत्येक वस्तूबद्दल उत्सुकतेने विचारणा केली, तिचा उपयोग समजून घेतला आणि स्वतःच्या हातांनी काही टूल्स हाताळून पाहिली.

मेकअप कसा केला जातो, वेगवेगळ्या उत्पादनांचा वापर कसा होतो आणि प्रत्येक टूलचे काम काय असते, हे जाणून घेण्यासाठी मुलांमध्ये विशेष उत्सुकता दिसून आली. मुलांनी केवळ वस्तू पाहण्यावर समाधान न मानता, प्रश्न विचारून, निरीक्षण करून आणि प्रत्यक्ष अनुभव घेत नवीन गोष्टी समजून घेण्याचा प्रयत्न केला.

ही भेट मुलांसाठी केवळ एका नवीन व्यवसायाची ओळख नव्हती, तर अनुभवातून शिकण्याची एक आनंददायी संधी होती. या अनुभवातून मुलांना नवीन गोष्टी जाणून घेता आल्या, आपल्या मनातील प्रश्न विचारता आले आणि प्रत्यक्ष कृतीतून शिकता आले. मुलांना त्यांच्या आजूबाजूच्या जगाशी जोडून, अनुभवातून आणि कृतीतून शिकण्याची संधी दिली, तर त्यांच्या शिकण्याच्या प्रक्रियेला नक्कीच नवी दिशा मिळू शकते.

या कार्यक्रमाचे विशेष आकर्षण म्हणजे शाळेतील मुलांनी आणि भारवाड मुलांनी एकत्र येऊन सादर केलेले नाटक. आमच्या मुलांनी राधा आणि कृष्णाची सुंदर वेशभूषा केली होती. मुलांनी श्रीकृष्णाच्या जीवनातील विविध प्रसंग नाटकातून छान पद्धतीने सादर केले. यासाठी सर्व मुलांनी एकत्र सराव केला आणि एकमेकांना सहकार्य करत कार्यक्रमाची तयारी पूर्ण केली.

या संपूर्ण प्रक्रियेत मुलांना केवळ नाटक सादर करण्याची संधी मिळाली नाही, तर एकत्र काम करणे, एकमेकांशी समन्वय साधणे आणि स्वतःला व्यक्त करणे यांचाही अनुभव घेता आला. शाळेतील मुले आणि भारवाड मुलांमध्ये दिसलेला समन्वय आणि उत्साह खूप आनंददायी होता.

अशा उपक्रमांमधून मुलांना एकमेकांसोबत शिकण्याची, नवीन गोष्टी अनुभवण्याची आणि स्वतःमधील कलागुण सादर करण्याची संधी मिळते. सर्वांनी मिळून आनंदाने आणि उत्साहाने साजरा केलेला हा जन्माष्टमी कार्यक्रम मुलांसाठी एक सुंदर, आनंददायी आणि कायम आठवणीत राहणारा अनुभव ठरला.

त्यांच्या स्वागतासाठी मुलांनी नाटक सादर करण्याचे नियोजन केले होते. मुलांची तयारी, उत्साह आणि काहीतरी नवीन करण्याची इच्छा पाहून खूप आनंद वाटत होता.

सुरुवातीला पालक सभेसाठी नेहमीपेक्षा वेगळी जागा निवडली होती; मात्र अचानक पाऊस सुरू झाल्यामुळे सभा कुठे घ्यायची, असा प्रश्न निर्माण झाला. त्याच वेळी एका विद्यार्थ्याने पुढाकार घेत सांगितले, “सर, गणपती जिथे बसले आहेत, तिथे आपण सभा घेऊ शकतो.” विद्यार्थ्याचा हा विचार ऐकून मला खूप छान वाटले. आपण ज्या कामासाठी प्रयत्न करत आहोत, त्या कामाची जबाबदारी मुलांनाही वाटते आणि ते स्वतःहून उपाय शोधण्याचा प्रयत्न करतात, याची जाणीव झाली.

रात्री साधारण सात वाजता जोरदार पाऊस सुरू असतानाही आम्ही पालक सभा घेण्याचे ठरवले. परिस्थिती आव्हानात्मक होती; पण मुलांचा आणि समुदायातील लोकांचा चांगला पाठिंबा मिळाला. सर्वांच्या सहकार्यामुळे सभा व्यवस्थित पार पडली. या सभेत मुलांची शैक्षणिक प्रगती पालकांसमोर मांडण्यात आली. त्याचबरोबर मुलांनी नाटक सादर करून आपली कला, आत्मविश्वास आणि सहभाग दाखवून दिला. त्यांच्या सादरीकरणातून त्यांच्यात होत असलेले बदल अनुभवता आले.

या अनुभवातून मला जाणवले की, पालक सभा ही केवळ मुलांच्या प्रगतीवर चर्चा करण्याची जागा नसून मुलं, पालक आणि शिक्षक यांच्यातील नातं अधिक घट्ट करण्याची एक महत्त्वाची संधी आहे. मुलांना स्वतःला व्यक्त करण्याची संधी मिळते, पालकांना त्यांच्या प्रगतीची जाणीव होते आणि समुदायाचा शिक्षण प्रक्रियेतील सहभाग वाढतो. या सगळ्यामुळे एकमेकांवरील विश्वास अधिक दृढ होतो.

आजच्या पालक सभेने मला शिकवले की, मुलांचा पुढाकार, पालकांचा सहभाग आणि शिक्षकांचे प्रयत्न एकत्र आले, तर शिक्षणाचा प्रवास अधिक अर्थपूर्ण होतो. ही सभा केवळ एक कार्यक्रम नव्हती, तर मुलं, पालक, शिक्षक आणि समुदाय यांना एकत्र आणणारा सुंदर अनुभव होता. पाऊस, मुलांचा उत्साह आणि सर्वांचे सहकार्य यांमुळे हा दिवस माझ्या मनात कायम एक आनंददायी आठवण म्हणून राहील.