– मयूर गेडाम
यावर्षीचे रियाजघर बेड्यावर न होता नागपूर शहरात आयोजित करण्यात आले होते. यावेळचा अनुभव माझ्यासाठी खूप वेगळा आणि आनंददायी होता.
यापूर्वी रियाजघर बेड्यावरील झोपडीमध्ये भरायचे, मात्र यावेळी ते एका पालकांच्या घरी आयोजित करण्यात आले होते. त्यामुळे वातावरण अधिक घरगुती, सुरक्षित आणि मुलांसाठी अनुकूल झाले होते. रियाजघर म्हणजे वेगवेगळ्या वयोगटातील मुलांना एकत्र आणून त्यांचे शिक्षण, अनुभव आणि व्यक्तिमत्त्व विकास घडवून आणणारे एक आनंददायी शिक्षणकेंद्र होते.
रियाजघरमध्ये मुलांसाठी इंग्रजी, मराठी, हिंदी आणि गणिताचे वर्ग घेतले जात होते. त्यासोबतच पुस्तक वाचन, खेळ, विविध उपक्रम, Exposure Visit आणि External Visit यांच्यामधून मुलांना नवीन अनुभव देण्याचा प्रयत्न करण्यात आला. काही मुले नियमित शाळेत जात असल्यामुळे त्यांना अभ्यासाची माहिती होती, पण वर्गाबाहेरील अनुभव आणि विविध क्षेत्रांची ओळख कमी होती. त्यामुळे Exposure Visit हा रियाजघरचा एक महत्त्वाचा भाग ठरला. या भेटींमधून मुलांनी नवीन जागा, नवीन व्यक्ती आणि नवीन कल्पना अनुभवत स्वतःच्या विचारांना एक नवी दिशा दिली.
रियाजघरची सुरुवात दररोज सायंकाळी ५ वाजता होत असे. सुरुवातीला Literacy Hour घेतला जायचा, त्यानंतर जेवणाची सुट्टी आणि मग Adventure Hour अशा पद्धतीने दिवसाचे नियोजन केले होते. प्रत्येक दिवशी वेगवेगळ्या विषयांवर भर दिला जात असे. इंग्रजी, गणित आणि भाषेचे शिक्षण देताना विविध खेळ, कृती आणि उपक्रमांचा वापर केला जात होता. रियाजघरचे नियोजन करताना Learning Objectives, मुलांसाठी योग्य Exposure Visits आणि Adventure Hour मधील उपक्रम यावर सतत विचार आणि चर्चा करण्यात आली. त्यामुळे शिकण्याची प्रक्रिया अधिक आनंददायी आणि परिणामकारक झाली.
रियाजघरमध्ये अनु, वीरा, अथा आणि निरव अशी चार मुले सहभागी होती. संख्या कमी असल्यामुळे प्रत्येक मुलाकडे वैयक्तिक लक्ष देता आले आणि त्यांच्या गरजेनुसार शिकवता आले. प्रार्थनेनंतर घेतल्या जाणाऱ्या विविध अॅक्टिव्हिटीज हा मुलांचा सर्वात आवडता भाग होता. External Visit मध्ये मुलांना वेगवेगळ्या क्षेत्रातील व्यक्तींशी संवाद साधण्याची संधी मिळाली. गिटार वाजवणाऱ्या दादांनी संगीताची ओळख करून दिली, चित्रकला करणाऱ्या ताईंनी चित्रकलेचे मार्गदर्शन केले आणि शिक्षकांनी क्राफ्टच्या माध्यमातून मुलांच्या सर्जनशीलतेला चालना दिली. या अनुभवांमधून मुलांनी नवीन कौशल्ये शिकली आणि स्वतःच्या कल्पनांना वाव दिला.
या संपूर्ण प्रवासात मुलांमध्ये अनेक सकारात्मक बदल पाहायला मिळाले. कधी कधी त्यांच्यात भांडणे व्हायची, ते रडायचेही, पण काही वेळाने ते एकमेकांची माफी मागून पुन्हा एकत्र खेळायला लागायचे. त्यांच्या मैत्रीत आणि वागण्यात झालेला हा बदल खूप आनंद देणारा होता. प्रत्येक दिवसाच्या शेवटी Reflection आणि Closing Space घेतल्यामुळे मुलांना दिवसभरातील अनुभवांवर विचार करण्याची संधी मिळाली. समारोपाच्या दिवशी मुलांनी मनमोकळेपणाने आपले अनुभव सांगितले. त्यांना अॅक्टिव्हिटीज, शिकवण्याची पद्धत आणि नवीन अनुभव खूप आवडले असल्याचे त्यांनी सांगितले. आजही मुलांची इच्छा आहे की सुट्टीच्या दिवशी पुन्हा रियाजघर सुरू व्हावे. भविष्यात पुन्हा अधिक आनंद, शिकणे आणि सुंदर आठवणींसह रियाजघर सुरू करण्याचा माझा प्रयत्न असेल.