-डेव्हिड सूर्यवंशी
पावसाळा सुरू झाला आणि काही महिन्यांपूर्वी हे लोक चाऱ्याच्या शोधात जंगलात राहायला गेले होते.
तिथे त्यांचा संपूर्ण समुदाय कुटुंबांसकट गायी पालनाच्या कामात गुंतलेला होता. आता पावसामुळे ते पुन्हा आपल्या जागी परतले आहेत. झोपड्याही नव्यानं उभ्या राहिल्या आहेत. त्याचबरोबर आम्हीही पुन्हा एकदा बेड्यावर शिकवायला जायला सुरुवात केली आहे.
माझ्याकडे Pre-Primary (पूर्व-प्राथमिक) वयोगटातील लहान मुलं आहेत. वयाने अगदी लहान – ३ ते ६ वर्षांदरम्यानची. त्यांच्या गोड निरागसतेसोबतच त्यांचं शिकणं ही एक खास आणि काळजीपूर्वक हाताळण्याची प्रक्रिया आहे.
मी नुकताच त्यांच्या सोबत काम करायला सुरुवात केली होती. मनात सतत एक प्रश्न घर करून होता – “मी या गोंडस चिमुकल्यांना कसं शिकवणार?”
थोडी भीती, थोडं संकोच… पण तरीही मी माझ्या सहकाऱ्यांसोबत त्यांच्या झोपड्यांपर्यंत पोहोचलो. तेव्हा एक गोष्ट जाणवली मुलं मला पाहून थोडीशी घाबरलेली होती. त्या सगळ्या आपल्या ओळखीच्या ताईंना बिलगून उभ्या होत्या. मग मी ठरवलं, की आधी यांच्याशी ओळख करून घेणं गरजेचं आहे.
मी त्यांच्या घरांमध्ये जायला सुरुवात केली. कुटुंबीयांशी बोललो. हळूहळू संवादाचं पाऊल पुढे टाकत गेलो, आणि मुलांशीही हसतखेळत बोलायला लागलो. पूर्व-प्राथमिक वयोगटातील मुलांसोबत संवाद साधण्यासाठी आणि त्यांना शिकवण्यासाठी खेळ हीच खरी गुरुकिल्ली आहे. म्हणून मी खास असे खेळ निवडले, ज्यामध्ये नाव घेणं, हात-पाय हलवणं, गाणी म्हणणं अशा गोष्टी असतील – ज्या त्यांना रुचतील आणि शिकायला प्रवृत्त करतील.
थोड्याच वेळात ही मुलं खुलली. हसू लागली. त्यांना खूप मजा येऊ लागली. त्यांच्या चेहऱ्यावरचं निरागस हास्य पाहून माझ्या मनातही खूप आनंद भरून आला. फक्त काही दिवस झाले, आणि मला जाणवायला लागलं की खूप मोठा बदल झाला आहे. मी बेड्यावर पोहोचतो ना, तेव्हा हीच मुलं मला पाहून धावत येतात! काहीजण तर माझा हात पकडून थेट आपल्या झोपडीपर्यंत घेऊन जातात. त्यात तुलसी, किन्जल, गोपी, जिगर, आरती, हरेष अशा कितीतरी नावांची गोड मुलं असतात प्रत्येकजण आपापल्या उत्साहात असल्याच दिसतं होत.
हळूहळू आमच्यातली मैत्री बहरायला लागली. आता मी बेड्यावर जातो, तेव्हा मुलं मला पाहताच झोपडीतून बाहेर येतात. आनंदाने बोलतात, खेळायला सुरुवात करतात. मी त्यांच्याशी खेळतो, त्यांच्या भावना समजून घेतो, त्यांना हसवतो… आणि आपसूकच त्यांच्या जीवनाचा एक भाग होऊन जातो.
आज मी त्यांचा शिक्षक आहेच, पण त्यांच्यासारखाच एक मित्रही झालोय त्यांच्यासोबत खेळणारा, शिकवणारा… आणि स्वतःही सतत शिकणारा.
कधी शिकवता शिकवता मी स्वतःच बालपण जगायला लागलो – कधी वेळ गेला, कळलंच नाही!
या चिमुकल्यांना शिकवणं आणि त्यांच्याशी गोड मैत्री करणे हेच खरं शिक्षण आहे.
त्यांच्या निरागस हास्यात, त्यांच्या चमकणाऱ्या डोळ्यांत मला माझं स्व